Ngày nay, giáo dục STEM đã trở thành một phần không thể tách rời tại bậc Trung học cơ sở. Tuy nhiên, thực tế, nhiều giáo viên vẫn đang gặp khó khăn khi tổ chức các hoạt động STEM cho học sinh cấp 2. Cùng inteX tìm hiểu các lỗi thường gặp khi tổ chức hoạt động STEM ở THCS và giải pháp khắc phục giúp thầy cô tối ưu hóa bài giảng trong bài viết dưới đây.
1. Thực trạng tổ chức hoạt động STEM ở cấp THCS hiện nay
Hiện nay, hoạt động STEM tại các trường THCS thường được triển khai dưới 3 hình thức chính theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT:
1.1. Hình thức 1: Bài dạy STEM (Dạy học tích hợp)
Đây là hình thức tổ chức giáo dục STEM chủ yếu trong nhà trường. Giáo viên thiết kế các bài dạy dựa trên nội dung chương trình các môn học (Toán, KHTN, Công nghệ, Tin học).
- Đặc điểm: Tích hợp nội môn hoặc liên môn, bám sát khung phân phối chương trình chính khóa.
- Quy trình: Học sinh nghiên cứu kiến thức nền thông qua SGK. Sau đó vận dụng để thiết kế và chế tạo các sản phẩm thực tế ngay trong tiết học.
1.2. Hình thức 2: Hoạt động trải nghiệm STEM
Hình thức này mang tính chất tự nguyện, thường được tổ chức ngoài giờ lên lớp nhằm nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học cho học sinh.
- Cách triển khai: Thông qua các Câu lạc bộ STEM, Ngày hội STEM, các chuyến tham quan thực tế tại xưởng sản xuất, trung tâm công nghệ.
- Mục tiêu: Giúp học sinh làm quen với các công nghệ mới như In 3D, Robot, Lập trình hoặc các thí nghiệm vui gắn liền với đời sống.
1.3. Hình thức 3: Hoạt động nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh THCS
Đây là hình thức dành cho những học sinh có năng khiếu và đam mê nghiên cứu chuyên sâu.
- Cách triển khai: Học sinh làm việc theo cá nhân hoặc nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên để thực hiện một dự án/đề tài nghiên cứu khoa học cụ thể.
- Đầu ra: Các dự án này thường tham gia vào Cuộc thi Khoa học Kỹ thuật các cấp. Hình thức này đòi hỏi sự đầu tư lớn về thời gian, kiến thức chuyên môn và trang thiết bị nghiên cứu.
2. Các lỗi thường gặp khi tổ chức hoạt động STEM ở THCS
Dưới đây là 4 nhóm lỗi phổ biến nhất mà các nhà giáo dục thường vấp phải trong quá trình triển khai thực tế.
2.1. Chú trọng vào sản phẩm, quên quy trình thiết kế kỹ thuật
Đây là lỗi “kinh điển” nhất. Nhiều giáo viên chỉ tập trung chấm điểm dựa trên việc sản phẩm cuối cùng có đẹp hay có chạy được hay không mà bỏ qua trải nghiệm của học sinh.
- Sai lầm: Không dành thời gian cho học sinh thực hiện Quy trình thiết kế kỹ thuật (EDP).
- Hệ quả: Học sinh không học được kỹ năng quan trọng nhất của STEM là: Xác định vấn đề -> Thử nghiệm -> Thất bại -> Cải tiến. Nếu bỏ qua bước này, STEM chỉ còn là một bài thực hành lắp ráp đơn thuần.
2.2. Thiếu tính liên môn và xa rời thực tiễn
Một bài học STEM đúng nghĩa phải là sự giao thoa tự nhiên giữa các môn học để giải quyết một vấn đề thực tế.
- Sai lầm: Cố gắng nhồi nhét cả 4 yếu tố S-T-E-M vào một bài học một cách khiên cưỡng. Ví dụ: Một dự án làm nến thơm nhưng phần “Toán học” chỉ là cộng trừ chi phí mua nguyên liệu (quá đơn giản so với trình độ THCS).
- Thiếu tính thực tế: Chủ đề không gắn với đời sống của học sinh hoặc địa phương. Khiến học sinh cảm thấy “học để chơi” chứ không thấy tính ứng dụng của kiến thức.
2.3. Chỉ làm theo mẫu, thiếu sự sáng tạo
Nhiều hoạt động STEM đang biến thành buổi “nấu ăn theo công thức” do giáo viên sợ học sinh làm sai hoặc sợ cháy giáo án.
- Biểu hiện: Giáo viên đưa ra một bộ hướng dẫn từng bước quá chi tiết hoặc bộ Kit có sẵn.
- Hệ quả: Tất cả học sinh cho ra sản phẩm giống hệt nhau. Học sinh không có cơ hội được sai, được chọn lựa vật liệu hay đưa ra các giải pháp khác biệt.
2.4. Thiếu công cụ và bộ tiêu chí đánh giá chuẩn hóa cho học sinh cấp 2
Lỗi này khiến việc đánh giá học sinh trở nên cảm tính và thiếu công bằng.
- Sai lầm: Giáo viên không công bố tiêu chí đánh giá ngay từ đầu bài học.
- Thiếu sót: Chỉ tập trung chấm điểm sản phẩm mà bỏ qua các kỹ năng mềm như làm việc nhóm, thuyết trình và nhật ký học tập. Điều này khiến những học sinh có nỗ lực cải tiến nhưng sản phẩm chưa hoàn thiện bị nản lòng.
3. Giải pháp khắc phục lỗi khi tổ chức hoạt động STEM ở THCS
Từ những sai lầm phía trên, dưới đây là những giải pháp khắc phục lỗi khi tổ chức hoạt động STEM cho học sinh cấp 2 mà giáo viên và nhà trường cần lưu ý:
3.1. Áp dụng quy trình EDP làm khung xương cho bài giảng
Thay vì cầm tay chỉ việc, hãy để học sinh tự đặt câu hỏi và tự thiết kế. Giáo viên cần chấp nhận “thất bại có kiểm soát”. Một sản phẩm không hoạt động nhưng học sinh giải thích được nguyên nhân và đưa ra hướng sửa chữa xứng đáng được điểm cao.
3.2. Bám sát Công văn 3089 của Bộ GD&ĐT
Xây dựng bài học dựa trên các tiêu chí:
- Vấn đề thực tiễn.
- Kiến thức nền tảng thuộc chương trình GDPT.
- Hoạt động nghiên cứu thử nghiệm.
- Sản phẩm có thể kiểm chứng.
3.3. Xây dựng bảng tiêu chí đánh giá đa chiều
Hãy thiết kế bảng điểm bao gồm 3 phần:
| Tiêu chí đánh giá | Trọng số | Minh chứng |
| Quy trình thiết kế (EDP) | 40% | Nhật ký, bản vẽ, các lần thử sai. |
| Sản phẩm hoàn thiện | 30% | Tính vận hành, độ bền, thẩm mỹ. |
| Kỹ năng mềm | 30% | Thuyết trình, làm việc nhóm, phản biện. |
Tìm hiểu thêm: Top 10 hoạt động STEM sáng tạo cho trẻ
4. Checklist dành cho giáo viên trước khi tổ chức hoạt động STEM
Để đảm bảo không mắc phải những lỗi nêu trên, thầy cô hãy rà soát nhanh 5 điểm sau:
- Học sinh có cơ hội đưa ra nhiều hơn một phương án thiết kế không?
- Bài học đã sử dụng kiến thức nền của ít nhất 2 môn học trở lên chưa?
- Vấn đề đặt ra có liên quan đến thực tế cuộc sống quanh các em không?
- Đã có thời gian dự phòng cho bước “Thử nghiệm và Cải tiến” chưa?
- Học sinh đã nắm rõ tiêu chí đánh giá ngay từ đầu chưa?
Tìm hiểu thêm: Học sinh cấp 2 nên tham gia hoạt động ngoại khóa nào?
Kết luận
Tổ chức hoạt động STEM ở THCS là một quá trình thử thách nhưng đầy thú vị. Khi giáo viên tránh được các lỗi về quy trình và tính hình thức, hoạt động STEM sẽ trở thành không gian tuyệt vời để học sinh rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng sáng tạo.
Hy vọng bài viết này inteX đã giúp nhà trường có cái nhìn đa chiều về các lỗi thường gặp khi tổ chức hoạt động STEM ở THCS. Chúc thầy cô có những giờ học STEM thành công và đầy cảm hứng!
