Trong lộ trình đổi mới giáo dục theo Chương trình GDPT 2018, giáo dục STEM THCS đã trở thành “từ khóa” cốt lõi. Tuy nhiên, làm sao để triển khai STEM “đúng chất” mà không gây áp lực lên quỹ thời gian của giáo viên? Cùng inteX tìm hiểu về mục tiêu và cách triển khai giáo dục STEM THCS trong bài viết dưới đây.
Tìm hiểu thêm: STEM THCS Là Gì? Tổng Quan Giáo Dục STEM Ở Cấp THCS
1. Giáo dục STEM cấp THCS có đặc điểm gì?
Khác với cấp Tiểu học hay cấp THPT, giáo dục STEM ở bậc THCS mang những nét đặc trưng riêng biệt:
1.1. Tính liên môn và tích hợp sâu
Học sinh không chỉ dùng một môn đơn lẻ. Một dự án STEM tại trường THCS thường là sự giao thoa giữa kiến thức Toán học (tính toán thông số), Khoa học (nguyên lý vật lý/hóa học) và Công nghệ (lắp ráp/lập trình).
1.2. Chuyển từ “Quan sát” sang “Giải quyết vấn đề”
Nếu ở Tiểu học các em chỉ dừng lại ở việc quan sát sự vật, thì ở cấp THCS, học sinh phải đối mặt với các bài toán thực tế: Làm sao để lọc nước bẩn? Làm sao để xe chạy nhanh hơn mà tốn ít năng lượng hơn?
1.3. Tiền đề định hướng nghề nghiệp
Đây là giai đoạn quan trọng để học sinh nhận ra thế mạnh của bản thân trong các lĩnh vực kỹ thuật, công nghệ hay nghiên cứu khoa học thuần túy.
2. Mục tiêu trọng tâm của giáo dục STEM THCS
Việc triển khai STEM hướng tới 3 mục tiêu cốt lõi mà mọi nhà quản lý giáo dục cần nắm vững:
- Phát triển 4 kỹ năng thế kỷ 21: Gồm tư duy phản biện, sáng tạo, hợp tác và giao tiếp.
- Thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục: Thông qua việc làm quen với lập trình, điều khiển tự động và các phần mềm mô phỏng.
- Kết nối lý thuyết với thực hành: Giảm bớt tính hàn lâm, giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức trong cuộc sống hằng ngày.
3. Cách triển khai giáo dục STEM THCS hiệu quả
Để triển khai thành công, nhà trường cần một lộ trình đi từ thấp đến cao, phù hợp với nguồn lực sẵn có.
3.1. Xây dựng “Ma trận chủ đề” liên môn
Thay vì để mỗi giáo viên tự bơi, nhà trường nên tổ chức họp tổ chuyên môn để tìm ra các “điểm chạm” giữa các môn học.
- Cách làm: Chọn một chủ đề thực tế làm trung tâm, sau đó các môn “góp vốn” kiến thức.
- Ví dụ: Chủ đề “Thiết kế hệ thống tưới cây thông minh”.
- Môn Sinh: Học về nhu cầu nước của cây.
- Môn Vật lý/Công nghệ: Học về mạch điện, áp suất nước.
- Môn Toán: Tính toán diện tích, lưu lượng nước và chi phí.
- Môn Tin học: Lập trình cảm biến (nếu có điều kiện).
3.2. Áp dụng quy trình 5E trong thiết kế giáo án STEM THCS
Để tiết học STEM không biến thành tiết thủ công, hãy áp dụng mô hình 5E chuẩn quốc tế:
- Engage (Gắn kết): Đưa ra một tình huống “oái oăm”. Ví dụ: Làm sao để giữ cây xanh tốt trong 2 tuần cả nhà đi du lịch?
- Explore (Khám phá): Học sinh tự tìm hiểu các kiến thức liên quan (đọc sách, xem clip).
- Explain (Giải thích): Giáo viên chốt lại kiến thức khoa học then chốt.
- Elaborate (Củng cố/Chế tạo): Đây là lúc các em bắt tay vào làm sản phẩm.
- Evaluate (Đánh giá): Kiểm tra xem hệ thống có tưới được không? Vì sao hỏng? Sửa thế nào?
3.3. Tận dụng “STEM tái chế” – Giải bài toán kinh phí
Đừng đợi đến khi có phòng Lab hiện đại mới làm STEM. Hãy bắt đầu từ những nguyên liệu 0 đồng:
- Maker Space mini: Chỉ cần một góc lớp với súng bắn keo, bìa carton, chai nhựa, động cơ cũ, dây chun…
- Giá trị: Việc biến rác thải thành sản phẩm hữu ích chính là cốt lõi của tư duy kỹ thuật và bảo vệ môi trường – một điểm cộng rất lớn trong báo cáo giáo dục.
3.4. Đa dạng hóa hình thức tổ chức
STEM không chỉ nằm trong 45 phút tiết học chính khóa. Hãy “đa kênh” nó:
- Câu lạc bộ STEM (Nòng cốt): Dành cho nhóm học sinh đặc biệt đam mê để đi thi các giải như KHKT.
- Ngày hội STEM (Lan tỏa): Tổ chức 1 ngày trong học kỳ để toàn trường cùng tham gia các trạm trải nghiệm (bắn tên lửa nước, thi xe chạy bằng phản lực bóng bay…).
- Tích hợp hoạt động trải nghiệm: Đi tham quan các nhà máy, trang trại nông nghiệp công nghệ cao.
4. So sánh giữa giáo dục truyền thống và giáo dục STEM ở bậc THCS
Giáo dục truyền thống đề cao ghi nhớ cách thức để làm bài tập ứng dụng. Giáo dục STEM hướng tới thử nghiệm – sai – sửa, từ đó ghi nhớ kiến thức. Dưới đây là bảng so sánh nhanh 2 hình thức:
| Tiêu chí | Giáo dục truyền thống | Giáo dục STEM THCS |
| Cách tiếp cận | Học theo từng môn biệt lập | Tích hợp liên môn |
| Vai trò giáo viên | Người truyền thụ kiến thức | Người hướng dẫn và hỗ trợ |
| Phương pháp học | Ghi nhớ và làm bài tập giấy | Thử nghiệm, sai và sửa |
| Kết quả đầu ra | Điểm số bài thi | Sản phẩm thực tế & Năng lực vận dụng |
Tìm hiểu thêm: Vai Trò Của Sản Phẩm STEM Trong Dạy Học THCS
Kết luận:
Giáo dục STEM THCS là hành trình khơi dậy tiềm năng sáng tạo của thế hệ trẻ. Bằng cách bắt đầu từ những dự án nhỏ, thực tế, nhà trường sẽ tạo ra một môi trường học tập hạnh phúc và đầy cảm hứng.
